Hide
Show all
Email this article 
Pupating. An Interpretative Clue Hidden in the Surname of the Main Character in Bolesław Prus’s The Doll
Abstract
Following the tradition of exploring different parts of Bolesław Prus’s The Doll [Lalka] as ciphers (Płachecki), the article investigates a clue hidden in the surname “Wokulski.” On this basis, Wokulski is read as embodying the 19th-century ideals of evolutionism and social Darwinism. The context of European imperialism and the “doomed races” theory is described. The findings allow for a coherent interpretation of Łęcka’s and Wokulski’s surnames, the title of the novel and the novel itself from the perspective of post-colonial studies, centering the issues connected with patriotism.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
Bachórz, Józef. (2017). Wstęp. „Lalka” jako dzieło literackie. W: Bolesław Prus, Lalka. T. I (s. 5–50). Warszawa–Lublin: Episteme.
Bagehot, Walter. (1875). O początku narodów: myśli o wpływie doboru naturalnego i dziedziczności na rozwój społeczności politycznej. Warszawa: Spółka Wydawnicza Księgarzy.
Brantlinger, Patrick. (2003). Dark Vanishings. Discourse on the Extinction of Primitive Races, 1800–1930. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press.
Brantlinger, Patrick. (2011). Taming Cannibals: Race and the Victorians. Ithaca: Cornell University Press.
Brykalska, Maria. (2002). Ewolucjonizm. W: Józef Bachórz, Alina Kowalczykowa (red.), Słownik literatury polskiej XIX wieku (s. 247–248). Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Budrewicz, Tadeusz. (2018). Rasa jako kategoria waloryzująca i estetyczna (na przykładzie opisu postaci). Przegląd Humanistyczny, 63(3), s. 69–82.
Czachowska, Jadwiga, Loth, Roman. (1977). Transliteracja słowiańskich alfabetów cyrylickich. W: Bibliografia i biblioteka w pracy polonisty (s. 254–255). Wrocław etc.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Darwin, Charles. (1875). O pochodzeniu człowieka. Lwów: Księgarnia Polska.
Forbes Munro, J. (2003). Maritime Enterprise and Empire: Sir William Mackinnon and His Business Network, 1823–1893. Woodbridge: Boydell Press.
Gawin, Magdalena. (2003). Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego (1880–1952). Warszawa: Neriton, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk.
Grant, Rodwell. (2025). Australia’s Doomed-Race Protective Myth: Impact and Aftermath. Oxford: Routledge.
Hessen, Dymitr, Stypuła, Ryszard. (2004). Przepoczwarzać się. W: Wielki słownik polsko-rosyjski. T. II (s. 196). Moskwa–Warszawa: Wiedza Powszechna.
Heydel, Magdalena. (2011). Do kresu doświadczenia. O czytaniu „jądra ciemności”. W: Joseph Conrad, Jądro ciemności (s. 101–127). Kraków: Znak.
Hochschild, Adam. (2012). Duch króla Leopolda. Opowieść o chciwości, terrorze i bohaterstwie w kolonialnej Afryce. Warszawa: Świat Książki.
Ilmurzyńska, Halina, Stepnowska, Agnieszka. (1965). Księgozbiór Bolesława Prusa. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.
Kochanowski, Jan. (2008). Fraszki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Koziołek, Ryszard. (2011). Kompleks Darwina. Teksty Drugie, 129(3), s. 11–32.
Krupiński, Franciszek. (1875). Od tłomacza. W: Walter Bagehot. O początku narodów: myśli o wpływie doboru naturalnego i dziedziczności na rozwój społeczności politycznej. Warszawa: Spółka Wydawnicza Księgarzy, s. I–VIII.
Levine, Philippa. (2010). Anthropology, Colonialism, and Eugenics. W: Alison Bashford, Philippa Levine (red.), The Oxford Handbook of the History of Eugenics. Oxford: Oxford University Press, s. 43–65.
Lindqvist, Sven. (2021). Wytępić całe to bydło. Historia kolonialnego terroru i ludobójstwa. Warszawa: Wydawnictwo AB.
McGregor, Russell. (1997). Imagined Destinies. Aboriginal Australians and the Doomed Race Theory, 1880–1939. Melbourne: Melbourne University Press.
Merriman, John. (2014). Massacre: The Life and Death of the Paris Commune of 1871. New Haven–London: Yale University Press.
Mogilner, Marina. (2009). Russian physical anthropology of the nineteenth – early twentieth centuries: Imperial race, colonial other, degenerate types, and the Russian racial body. W: Ilia Gerasimov, Jan Kusber, Alexander Semyonov (red.), Empire Speaks Out: Languages of rationalization and self-description in the Russian Empire (s. 153–189). Leiden–Boston: Brill.
Morton, Peter. (1984). The Vital Science. Biology and the Literary Imagination, 1860–1900. Oxford: Routledge.
Olusoga, David, Erichsen, Casper W. (2025). Ludobójstwo w Afryce. Niemieckie zbrodnie kolonialne. Poznań: Filia.
Osiński, Dawid Maria (2016). Wiktorianizm widziany spod okularów kronikarza znad Wisły. Bolesław Prus a sprawa angielska. Walter Bagehot a sprawa polska. W: Ewa Paczoska, Aleksandra Budrewicz (red.), Wiktorianie nad Tamizą i nad Wisłą (s. 84–114). Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Paczoska, Ewa. (1995). „Lalka”, czyli rozpad świata. Białystok: Trans Humana.
Płachecki, Marian. (2013). Szyfry „Lalki”. W: Dawid Maria Osiński, Ewa Paczoska, Bartłomiej Szleszyński (red.), Realiści, realizm, realność. W stulecie śmierci Bolesława Prusa (s. 29–44). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Powidaj, Ludwik. (2002). Polacy i Indianie. W: Stanisław Fita (red.), Publicystyka okresu pozytywizmu. 1860–1900. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Prus, Bolesław. (1967). List do redaktora „Kuriera Warszawskiego”. W: Henryk Markiewicz (red.), „Lalka” Bolesława Prusa (s. 87–88). Warszawa: Czytelnik.
Prus, Bolesław. (2008). Słówko o krytyce pozytywnej. (Poemat realistyczny w 6-ciu pieśniach. W: Tomasz Sobieraj (red.), Prus versus Świętochowski. W sporze o naukowość, krytykę pozytywną i „Lalkę” (s. 96–154). Poznań: Wydawnictwo PTPN.
Prus, Bolesław. (2017a). Lalka. T. I. Warszawa–Lublin: Episteme.
Prus, Bolesław. (2017b). Lalka. T. II. Warszawa–Lublin: Episteme.
Prus, Bolesław. (2017c). Lalka. T. III. Warszawa–Lublin: Episteme.
Przybyła, Zygmunt. (1991–1992). Płaszczyzny interpretacyjne tytułu „Lalki” Prusa. Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza, XXVI/XXVII, s. 41–50.
Razowski, Józef. (1987). Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Sielezniew, Marcin, Dziekańska Izabela. (2024). Motyle dzienne. Warszawa: Multico.
Spencer, Herbert. (1883). Szkice filozoficzne. T. I. Warszawa: I. Zawiszewski.
Stanley, Jason. (2025). Wymazywanie historii. Jak faszyści manipulują przeszłością, by kontrolować przyszłość. Warszawa: Krytyka Polityczna.
Szleszyński, Bartłomiej. (2019). Non omnis moriar? Bolesław Prus, wiek XIX i opowieści współczesne. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Świętochowski, Aleksander. (2008). Aleksander Głowacki (Bolesław Prus). W: Tomasz Sobieraj (red.), Prus versus Świętochowski. W sporze o naukowość, krytykę pozytywną i „Lalkę” (s. 37–95). Poznań: Wydawnictwo PTPN.
Tomczok, Paweł. (2018). Literacki kapitalizm. Obrazy abstrakcji ekonomicznych w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Turda, Marius. (2004). The Idea of National Superiority in Central Europe, 1800–1918. Lewiston, N.Y.: Edwin Mellen Press.
Wielgosz, Przemysław. (2021). Gra w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić. Kraków: Karakter.
Tokarczuk, Olga. (2001). Lalka i perła. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2026.44.1.117-131
Date of publication: 2026-10-12 14:11:18
Date of submission: 2026-02-11 16:17:24
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Dobromiła Kasprzyk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.