Wyślij tekst przez e-mail 
Determinanty skuteczności urzędu Wysokiego Przedstawiciela Unii do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa w kształtowaniu polityki sankcyjnej Unii Europejskiej w okresie postlizbońskim
Streszczenie w języku polskim
W warunkach rosnącej nieprzewidywalności środowiska międzynarodowego Unia Europejska (UE) stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej wiarygodności oraz skuteczności działań zewnętrznych. Szczególnego znaczenia nabierają w tym kontekście sankcje, stanowiące jeden z podstawowych instrumentów Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB). Istotną rolę w procesie ich kształtowania odgrywa urząd Wysokiego Przedstawiciela Unii do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa (Wysokiego Przedstawiciela), odpowiedzialny za inicjowanie środków ograniczających, koordynację stanowisk państw członkowskich oraz zapewnianie spójności działań UE z celami WPZiB. Artykuł koncentruje się na identyfikacji czynników determinujących skuteczność działań Wysokiego Przedstawiciela w polityce sankcyjnej UE wobec Białorusi i Rosji w okresie postlizbońskim (2009–2025). Badanie oparto na analizie treści, metodzie śledzenia procesu oraz analizie porównawczej, osadzonych w ramach koncepcji nowej międzyrządowości oraz podejścia przywódczego. Wyniki analizy wskazują, że pomimo istotnych ograniczeń instytucjonalno-prawnych skuteczność realizacji mandatu Wysokiego Przedstawiciela w znacznym stopniu zależy od jego predyspozycji personalnych oraz zdolności do budowania nieformalnej współpracy politycznej z kluczowymi aktorami instytucjonalnymi UE, w szczególności z przewodniczącym Komisji Europejskiej.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Ashton, C. n.d. High Representative of the European Union for Foreign Affairs and Security Policy. Civitas Institute for the Study of Civil Society, https://civitas.org.uk/content/files/Catherine-Ashton.pdf (dostęp: 15.10.2025).
Baracani, E. 2023. Ideational agenda-setting leadership: President von der Leyen and the EU response to the invasion of Ukraine. West European Politics, 46, nr 7, ss. 1451–1474, DOI: https://doi.org/10.1080/01402382.2023.2195759.
Barber, T. 2010. The appointments of Herman van Rompuy and Catherine Ashton. Journal of Common Market Studies, 48, nr s1, ss. 55–67, DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-5965.2010.020 93.x
Bayer, L. 2019. Meet von der Leyen's “geopolitical Commission”. Politico, https://www.politico.eu/article/meet-ursula-von-der-leyen-geopolitical-commission (dostęp: 10.12.2025).
Borrell, J. 2020. When member states are divided, how do we ensure Europe is able to act? https://www.eeas.europa.eu/eeas/when-member-states-are-divided-how-do-we-ensure-europe-able-act-0_en (dostęp: 15.12.2025).
Dempsey, J. 2011. Belarus opposition lobbies E.U. to adopt new strategy. The New York Times, https://www.nytimes.com/2011/01/12/world/europe/12iht-belarus12.html (dostęp: 12.12.2025).
Dubowski, T. 2017. Wysoki Przedstawiciel Unii ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Temida 2, Białystok.
European Commission. 2022. REPowerEU, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2022%3A230%3AFIN&qid=1653033742483 (dostęp: 15.03.2025).
European Council. 2011. Conclusions of the European Council, EUCO 2/11, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-2-2011-INIT/en/pdf (dostęp: 10.11.2025).
European Council. 2012. Conclusions of the European Council, EUCO 4/3/12, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-4-2012-REV-3/en/pdf (dostęp: 10.10.2025).
European Council. 2014a. Statement of the Heads of State or Government on Ukraine, https://www.consilium.europa.eu/media/29285/141372.pdf (dostęp 10.10.2025).
European Council. 2014b. Conclusions of the European Council, EUCO 7/1/14, https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/141749.pdf (dostęp: 12.03.2025).
European Council. 2014c. Conclusions of the European Council, EUCO 16/25, https://www.consilium.europa.eu/media/et2pfmcs/20250626-text-ukraine-en.pdf (dostęp: 12.05.2025).
European Council. 2014d. Conclusions of the special meeting of the European Council, EUCO 147/14, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-147-2014-INIT/en/pdf (dostęp: 9.02.2025).
European Council. 2014e. Conclusions of the special meeting of the European Council, EUCO 163/14, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-163-2014-INIT/en/pdf (dostęp: 11.05.2025).
European External Action Service. 2016. Shared vision, common action: A stronger Europe – A global strategy for the European Union’s foreign and security policy. Publications Office of the EU, https://data.europa.eu/doi/10.2871/9875 (dostęp: 15.03.2025).
European External Action Service. 2020. Several Outlets - Europe Must Learn Quickly to Speak the Language of Power, https://www.eeas.europa.eu/eeas/several-outlets-europe-must-learn-quickly-speak-language-power_und_en (dostęp: 11.05.2024).
European Parliament. 2010. Proposal for the establishment of the EEAS: Working document by Elmar Brok and Guy Verhofstadt, https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/afet/dv/201/201006/20100602_finalproposal_en.pdf (dostęp: 14.12.2025).
European Parliament. 2019. Curriculum vitae submitted by Josep Borrell Fontelles to the Committee on Foreign Affairs in respect of his nomination as High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy and Vice President of the European Commission,https://www.europarl.europa.eu/resources/library/media/20190919RES61458/20190919RES61458.pdf (dostęp: 11.10.2025).
Eysymontt, M. 2019. Pozycja instytucjonalna urzędu Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa: Od koncepcji, przez narodziny, po nieustanną ewolucję. Wydawnictwo C.H. Beck.
Feron, A. 2013. Le haut représentant de l’Union pour les affaires étrangères et la politique de sécurité. Courrier hebdomadaire du CRISP, nr 2183–2184, ss. 5–58, DOI: https://doi.org/10.3917/cris.2183.0005.
Gros-Verheyde, N. 2010. Le pire ennemi de Cathy Ashton: Barosso. Bruxelles2.
Hadfield, A., Demir, M. 2024. More or less Borrell? A critical analysis of Josep Borrell as the European Union’s High Representative. Journal of Common Market Studies, nr 62, ss. 64–75, DOI: https://doi.org/10.1111/jcms.13670.
Håkansson, C. 2024. Von der Leyen’s Geopolitical Commission: Vindicated by Events? Swedish Institute for European Policy Studies, Stockholm.
Helwig, N., Rüger, C. 2014. In search of a role for the High Representative: The legacy of Catherine Ashton. The International Spectator, nr 4, ss. 1–17, DOI: https://doi.org/10.1080/03932729.2014.956423.
Herszenhorn, D. M., Barigazzi, J. 2020. Borrell admits EU’s credibility ‘at stake’ over failure to sanction Belarus. Politico, https://www.politico.eu/article/borrell-admits-eu-credibility-is-at-stake-in-failure-to-sanction-belarus/ (dostęp: 14.10.2025).
Howorth, J. 2014. Catherine Ashton’s five-year term: a difficult assessment, Les Cahiers européens de Sciences Po, nr 3.
Jerominek, K. 2025a. The Evolution of EU Sanctions Policy Towards Belarus Between 2020 and 2022. Rocznik Integracji Europejskiej, nr 19, ss. 373–386, DOI: https://doi.org/10.14746/rie.2025.19.22.
Jerominek, K. 2025b. EU sanctions policy towards Belarus from 2010 to 2020. Online Journal Modelling the New Europe, nr 49, ss. 42–63, DOI: https://doi.org/10.24193/OJMNE.2025.49.03.
Juncker, J.-C. 2014. Mission letter to Federica Mogherini, HR/VP, https://carloscoelho.eu/img/site_8/dossiers/647/02/02_mission.pdf (dostęp: 24.11.2025).
Kabata, M. 2018. Ewolucja stanowiska Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa - analiza prawno-instytucjonalna, Chorzowskie Studia Polityczne, nr 15, ss. 135-150, https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/691388 (dostęp: 01.09.2024).
Kaca, E. 2018. High Representative Federica Mogherini: Her Role and Performance in the EU Neighbourhood. Sprawy Międzynarodowe, nr 10, https://www.pism.pl/upload/images/artykuly/legacy/files/25117.pdf (dostęp 28.11.2025).
Koutrakos, P. 2017. The European Union's Common Foreign and Security Policy after the Treaty of Lisbon. Swedish Institute for European Policy Studies.
Kużelewska, E. 2011. Proces ratyfikacji Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy i jego następstwa. Oficyna Wydawnicza Aspra-JR, Warszawa.
Lavelle, P. 2014. The EU’s Ukraine policy: A moral bankruptcy. The Guardian, No.1630.
Liik, K. 2015. The real problem with Mogherini’s Russia paper. European Council on Foreign Relations,https://www.ecfr.eu/article/commentary_the_real_problem_with_mogherinis_russia_paper (dostęp: 18.09.2025).
Makowska, M., Pawłowski, M. 2019. The significance of Josep Borrell’s election as EU High Representative for Foreign Affairs and Security Policy. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
Mogherini, F. 2016. Remarks by HR/VP Federica Mogherini following the FAC, https://www.eeas.europa.eu/node/3934_en#:~:text=Third%2C%20the%20role%20that%20Belarus,including%20migration%20and%20refugee%20crisis (dostęp: 5.06.2025).
Panichi, J. 2014. Federica Mogherini – Italy’s scapegoat. Politico, https://www.politico.eu/article/federica-mogherini-italys-scapegoat/ (dostęp: 10.09.2024).
Piskorska, B. 2017. Soft power w polityce UE wobec państw Partnerstwa Wschodniego. Wydawnictwo KUL, Lublin.
Pomorska, K., Vanhoonacker, S. 2016. Europe as a global actor: Searching for a new strategic approach. Journal of Common Market Studies, nr 54, ss. 204–217, DOI: https://doi.org/10.1111/jcms.12430.
Portela, C., Pospieszna, P., Skrzypczyńska, J., Walentek, D. 2021. Consensus against all odds: Explaining the persistence of EU sanctions on Russia. Journal of European Integration, 43, nr 6, ss. 683–699, DOI: https://doi.org/10.1080/07036337.2021.1889264.
Przybylska-Maszner B. 2012. Spory kompetencyjne wokół urzędu Wysokiego Przedstawiciela Unii Europejskiej do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Studia Europejskie – Studies in European Affairs, nr 2, ss. 33-56.
Rogalski, I. 2023. Rola Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa w systemie instytucjonalnym Unii Europejskiej. Refleksje. Pismo Naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM, nr 25, ss. 221–232, DOI: https://doi.org/10.14746/r.2023.1.16.
Rogoża, J., & Fischer, E. 2014. Kolejne sankcje Unii Europejskiej wobec Rosji.OSW, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-08-06/kolejne-sankcje-unii-europejskiej-wobec-rosji (dostęp 11.06.2025).
Senat Rzeczypospolitej Polskiej. 2011. Sprawozdanie nt. debaty i rezolucji PE w sprawie sytuacji na Białorusi. https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/defaultopisy/294/3/1/005.pdf (dostęp: 8.10.2025).
Słojewska, A. 2010. Pani Ashton w ogniu krytyki. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/swiat/art16711481-pani-ashton-w-ogniu-krytyki (dostęp: 18.10.2025).
Smutek, M. 2018. Doświadczenia Catherine Ashton wyzwaniem dla Federici Mogherini. TEKA of Political Science and International Relations, 11(2), ss. 81-93, DOI: http://dx.doi.org/10.17951/teka.2016.11.2.81.
Torres, D. 2019. Josep Borrell: Europe's Undiplomatic Envoy. Politico, https://www.politico.eu/article/josep-borrell-europe-undiplomatic-envoy/ (dostęp: 11.09. 2025).
Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2016), Dz.U. C 202, 7.06.2016.
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2016), Dz. U. C 202, 7.06. 2016 r.
U.S. Department of State. 2010. Joint U.S.–EU statement on the post-presidential elections situation in Belarus, https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2010/12/153661.htm (dostęp: 18.09.2025).
Viceré, M. G. A. 2018. The High Representative and EU Foreign Policy Integration: A Comparative Study of Kosovo and Ukraine. Palgrave Macmillan, Springer.
von Ondarza, N., Scheler, R. 2017. The High Representative’s ‘double hat’: How Mogherini and Ashton have differed in their links with the Commission. LSE EUROPP Blog, https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/ (dostęp: 16.10.2025).
Wessels, W., Bopp, F. 2008. The institutional architecture of the CFSP after the Lisbon Treaty: Constitutional breakthrough or challenges ahead? Challenge Research Paper, nr 10.
Zajączkowski, K. 2014. O brakach i niedostatkach w polityce zagranicznej UE. Studia Europejskie, nr 3, ss. 9–30.
Zheltovskyy, V. 2022. The European Parliament as Transformational Actor toward the Reconsideration of the EU Eastern Policy. Politics in Central Europe, 18, nr 4, ss. 661–679, DOI: https://doi.org/10.2478/pce-2022-0027.
Zheltovskyy, V. 2023. From transaction to transformation: Explaining the Leadership Shift on EU Sanctions Policy against Russia. Studia Europejskie – Studies in European Affairs, nr 4, ss. 27–40, DOI: https://doi.org/10.33067/SE.4.2023.2.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/k.2026.33.1.79-96
Data publikacji: 2026-10-30 10:11:28
Data złożenia artykułu: 2026-02-03 11:46:33
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Jerominek
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.