Wyślij tekst przez e-mail 
Krytyka postępu w świetle zachodniego tradycjonalizmu kulturowego (1920–1949)
Streszczenie w języku polskim
Celem artykułu jest zbadanie tradycjonalistycznej krytyki postępu myślicieli okresu międzywojennego. Argumentuję, że tradycjonalizm odrzucał kult postępu i jednocześnie pozytywnie waloryzował dziejowy status regresu. Tradycjonalistyczna wizja historii opierała się na kontestacji oświeceniowej wiary w progressus ad infinitum. W artykule stawiam tezę, że historiozofia tradycjonalistyczna odwoływała się do intuicji Hezjoda. Proponuję wprowadzenie do literatury naukowej pojęcia tradycjonalizmu kulturowego. Do grona tradycjonalistów kulturowych zaliczam: René Guénona, Juliusa Evolę, Oswalda Spenglera, Mikołaja Bierdiajewa i Pitirima Sorokina. Wnioskuję, że tradycjonalistyczna krytyka postępu była uwarunkowana przez lęk egzystencjalny przed zmianą, przed czymś nieznanym i nowym. W artykule badam narrację tradycjonalistyczną, odwołując się do dyskursu naukowego filozofii kultury.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Baldry, Harold C. “Hesiod’s Five Ages.” Journal of the History of Ideas 17, no. 4 (1956): 553–554.
Ballanche, Pierre-Simone. Essai sur les institutions sociales dans leur rapport avec les idées nouvelles. Paris: Fayard, 1991.
Bénigne Boussuet, Jacques. Discours sur L’Histoire universelle. Paris: Garnier Frères, 1873.
de Benoist, Alain. Critiques—Théoriques. Lausanne: L’Age d’Homme, 2002.
Berdyaev, Nikolai. Filosofiia neraventstva. Pis’ma k nedrugam po sotsialnoi filosofii. Berlin: Obelisk, 1923.
Berdyaev, Nikolai. Filosofiia svobodnogo dukha. Problematika i apologiia khristianstva. Moskva: Respublika, 1994.
Berdyaev, Nikolai. Filozofiia svobody. Moskva: Tovarishchestvo tipografii A. I. Mamontova, 1911
Berdyaev, Nikolai. Istina i otkroveniie. Prolegomeny k kritike Otkroveniia. Sankt-Peterburg: Izdatelstvo Russkogo Khristianskogo gumanitarnogo instituta, 1996.
Berdyaev, Nikolai. O naznachenii czeloveka. Opyt paradoksalnoi etiki. Parizh: Izdatelstvo “Seovremenniie zapiski,” 1931.
Berdyaev, Nikolai. O rabstve i svobode cheloveka. Paris: YMCA–PRESS, 1939.
Berdyaev, Nikolai. “Predsmertniie mysli Fausta.” In Osvald Spengler i Zakat Evropy, edited by Nikolai Berdyaev, Iakov Bukshman, Fedor Stepun, Semen Frank, 55–72. Moskva: Knigoizdatelstvo Bereg, 1922.
Berdyaev, Nikolai. Smysl istorii. Opyt filosofii chelovecheskoi sud’by. Berlin: Obelisk, 1923.
Berdyaev, Nikolai. Smysl tvorchestva. Opyt opravdaniia cheloveka. Moskva: Izdaniie G. A. Lemana i S. I. Sakharova, 1916.
Berdyaev, Nikolai. The End of our Time. Translate Donald Atwater. New York: Sheed & Ward, 1933.
Berdyaev, Nikolai. Tsarstvo Dukha i trarstvo Kesariia. Parizh: YMCA–PRESS, 1951.
Braudel, Fernand. A history of civilizations. Translated by Richard Mayne. New York: The Penguin Press, 1994.
Bury, John Bagnell. The Idea of Progress. An Inquiry Into Its Origin and Growth. London: Macmillan and Company, 1920.
Cassirer, Ernst. “The Technique of Our Modern Political Myths.” In Symbol, Myth, and Culture: Essays and Lectures of Ernst Cassirer. 1935–1945, edited by Donald Phillip Verene, 242–269. New Haven: Yale University Press, 1981.
Cecil, Hugh. Conservatism. London: Williams & Norgate, 1912.
de Condorcet, Marquis Nicolas. Outlines of an Historical View of the Progress of the Human Mind. Baltimore: Printed by G. Fryer, for J. Frank, 1802.
Dewey, John. “Instrument or Frankenstein?” The Saturday Review 34, 1932: 582.
Dodds, Eric. The Ancient Concept of Progress and Other Essays on Greek Literature and Belief. Oxford: Oxford University Press, 2001.
Donoso Cortés, Jose. Catholic Political Thought 1789–1848, edited by Bela Menczer. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1962.
Edelstein, Ludwig. The Idea of Progress in Classical Antiquity. Baltimore: John Hopkins Press, Baltimore, 1967.
Evola, Julius. Heathen Imperialism. Translated by Rowan Berkeley. Kemper: Thompkins & Cariou, 2007.
Evola, Julius. Revolt Against the Modern World. Translated by Guido Stucco. Rochester−Vermont: Inner Traditions International, 1995.
Evola, Julius. Ride the Tiger. A Survival Manual for the Aristocrats of the Soul. Translated by Joscelyn Godwin, Constance Fontana. Rochester–Vermont: Inner Traditions International, 2003.
Evola, Julius. The Bow and the Club. Translated by Sergio Knipe. London: Arktos, 2018.
Fay, Sidney B. “The Idea of Progress.” The American Historical Review 52, no. 2 (1947): 231–246.
Frank, Semen L. Krusheniie kumirov. Berlin: YMCA-PRESS, 1924.
Gershenzon, Mikhail. Minivshee. Istoricheskii al’maakh, vol. XI. Moskva, Sankt-Peterburg: Atheneum-Feniks, 1992.
Griffiths, Gwyn J. “Archaeology and Hesiod’s Five Ages.” Journal of the History of Ideas 17, no. 1 (1956): 109–119
Guénon, René. La Crise du Monde modern. Paris: Gallimard, 1956.
Guénon, René. Le règne de la quantité et les signes des temps. Paris: Gallimard, 1945.
Guénon, René. Orient et Occident. Paris: Éditions de la Maisne, 1987.
Hesiod. Theogony and Works and Days. Translated by Martin Litchfield West. Oxford: Oxford University Press, 1988.
Jedliński, Marek. Ku przeszłości! René Guénon, Julius Evola i nurty tradycjonalizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.
Koselleck, Reinhart. Critique and Crisis: Enlightenment and the Pathogenesis of Modern Society. Cambridge: The MIT Press, 1988.
Losev, Aleksei F. Antichnaia filosofiia istorii. Moskva: Izdatelstvo Nauka, 1977.
Mannheim, Karl. Conservatism. A Contribution to the Sociology of Knowledge. Translated by David Kettler, Volker Meja. London–New York: Routledge & Kegan Paul, 1986.
Menczer, Bela. Catholic Political Thought 1789–1848. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1962.
Messer, August. Oswald Spengler als Philosoph. Stuttgart: Verlag von Strecker und Schröder, 1922.
Moeller van den Bruck, Arthur. Die Zeitgenossen. Die Geister—Die Menschen. Minden in Westfalen: J.C.C. Bruns, 1906.
Nisbet, Robert. History of the Idea of Progress. New Brunswick, London: Transaction Publishers, 2009.
Ortega y Gasset, José. The Revolt of the Masses. London: George Allen and Unwin, 1932.
Painter, George S. “The Idea of Progress.” American Journal of Sociology 28, no. 3 (1922): 257–282.
Rosenmeyer, Thomas Gustav. “Hesiod and Historiography.” Hermes 85, no. 3 (1957): 257–285.
Sorokin, Pitirim. The Crisis of Our Age. The Social and Cultural Outlook. New York: E.P. Dutton & Co., 1941.
Sorokin, Pitirim. Social and Cultural Dynamics, vol. IV. New York: American Book Company, 1941.
Spengler, Oswald. Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens. München: C.H. Beck, 1931.
Spengler, Oswald. Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte, vol. I. München: C.H. Beck, 1922.
Stern, Alfred. Philosophy of History and the Problem of Values. Hague: Mouton & Co., 1962.
Toynbee, Arnold. A Study of History, vol. V. London: Oxford University Press, 1948.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2025.40.233-254
Data publikacji: 2025-12-31 22:58:43
Data złożenia artykułu: 2025-05-03 03:12:14
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2025 Marek Jedliński
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.