Wyślij tekst przez e-mail 
Krytyka postępu w świetle zachodniego tradycjonalizmu kulturowego (1920–1949)
Streszczenie w języku polskim
Celem artykułu jest zbadanie tradycjonalistycznej krytyki postępu myślicieli okresu międzywojennego. Argumentuję, że tradycjonalizm odrzucał kult postępu i jednocześnie pozytywnie waloryzował dziejowy status regresu. Tradycjonalistyczna wizja historii opierała się na kontestacji oświeceniowej wiary w progressus ad infinitum. W artykule stawiam tezę, że historiozofia tradycjonalistyczna odwoływała się do intuicji Hezjoda. Proponuję wprowadzenie do literatury naukowej pojęcia tradycjonalizmu kulturowego. Do grona tradycjonalistów kulturowych zaliczam: René Guénona, Juliusa Evolę, Oswalda Spenglera, Mikołaja Bierdiajewa i Pitirima Sorokina. W artykule wnioskuję, że tradycjonalistyczna krytyka postępu była uwarunkowana przez lęk egzystencjalny przed zmianą, przed czymś nieznanym i nowym. W artykule badam narrację tradycjonalistyczną, odwołując się do dyskursu naukowego filozofii kultury.
Słowa kluczowe
Bibliografia
Baldry, Harold C. “Hesiod’s Five Ages”. Journal of the History of Ideas 17, no. 4 (1956): 553-554.
Ballanche, Pierre-Simone. Essai sur les institutions sociales dans leur rapport avec les idées nouvelles. Paris: Fayard, 1991.
Bénigne Boussuet, Jacques. Discours sur L’Histoire universelle. Paris: Garnier Frères, 1873.
de Benoist, Alain. Critiques – Théoriques. Lausanne: L’Age d’Homme, 2002.
Berdyaev, Nikolai. Filosofiia neraventstva. Pis’ma k nedrugam po sotsialnoi filosofii. Berlin: Obelisk, 1923.
Berdyaev, Nikolai. Filosofiia svobodnogo dukha. Problematika i apologiia khristianstva. Moskva: Respublika, 1994.
Berdyaev, Nikolai. Filozofiia svobody. Moskva: Tovarishchestvo tipografii A. I. Mamontova, 1911.
Berdyaev, Nikolai. Istina i otkroveniie. Prolegomeny k kritike Otkroveniia. Sankt-Peterburg: Izdatelstvo Russkogo Khristianskogo gumanitarnogo instituta, 1996.
Berdyaev, Nikolai. O naznachenii czeloveka. Opyt paradoksalnoi etiki. Parizh: Izdatelstvo „Seovremenniie zapiski”, 1931.
Berdyaev, Nikolai. O rabstve i svobode cheloveka. Paris: YMCA–PRESS, 1939.
Berdyaev, Nikolai. “Predsmertniie mysli Fausta”. In: Osvald Spengler i Zakat Evropy, edited by Nikolai Berdyaev, Iakov Bukshman, Fedor Stepun, Semen Frank. Moskva: Knigoizdatelstvo Bereg, 1922.
Berdyaev, Nikolai. Smysl istorii. Opyt filosofii chelovecheskoi sud’by. Berlin: Obelisk, 1923.
Berdyaev, Nikolai. Smysl tvorchestva. Opyt opravdaniia cheloveka. Moskva: Izdaniie G. A. Lemana i S. I. Sakharova, 1916.
Berdyaev, Nikolai. The End of our Time. Translate Donald Atwater. New York: Sheed & Ward, 1933.
Berdyaev, Nikolai. Tsarstvo Dukha i trarstvo Kesariia. Parizh: YMCA–PRESS, 1951.
Braudel, Fernand. A history of civilizations. Translate Richard Mayne. New York: The Penguin Press, 1994.
Bury, John Bagnell. The Idea of Progress. An Inquiry Into Its Origin and Growth. London: Macmillan and Company, 1920.
Cassirer, Ernst. “The Technique of Our Modern Political Myths”. In: Symbol, Myth, and Culture: Essays and Lectures of Ernst Cassirer. 1935-1945, edited by Donald Phillip Verene, 260. New Haven: Yale University Press, 1981.
Cecil, Hugh. Conservatism. London: Williams & Norgate, 1912.
de Condorcet, Marquis Nicolas. Outlines of an Historical View of the Progress of the Human Mind. Baltimore: Printed by G. Fryer, for J. Frank, 1802.
Dewey, John. “Instrument or Frankenstein?”. The Saturday Review 34, 1932.
Dodds, Eric. The Ancient Concept of Progress and Other Essays on Greek Literature and Belief. Oxford: Oxford University Press, 2001.
Donoso Cortés, Jose. Catholic Political Thought 1789-1848. Edited by Bela Menczer. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1962.
Edelstein, Ludwig. The Idea of Progress in Classical Antiquity. Baltimore: John Hopkins Press, Baltimore, 1967.
Evola, Julius. Heathen Imperialism. Translate by Rowan Berkeley. Kemper: Thompkins & Cariou, 2007.
Evola, Julius. Revolt Against the Modern World. Translate by Guido Stucco. Rochester−Vermont: Inner Traditions International, 1995.
Evola, Julius. Ride the Tiger. A Survival Manual for the Aristocrats of the Soul. Translate by Joscelyn Godwin, Constance Fontana. Rochester–Vermont: Inner Traditions International, 2003.
Evola, Julius. The Bow and the Club. Translate by Sergio Knipe. London: Arktos, 2018.
Fay, Sidney B. “The Idea of Progress”. The American Historical Review, vol. 52 (1947): 231-246.
Frank, Semen L. Krusheniie kumirov. Berlin: YMCA-PRESS, 1924.
Gershenzon, Mikhail. Minivshee. Istoricheskii al’maakh, vol. XI. Moskva, Sankt-Peterburg: Atheneum-Feniks, 1992.
Griffiths, Gwyn J. “Archaeology and Hesiod’s Five Ages”. Journal of the History of Ideas 17, no. 1 (1956): 109-119.
Guénon, René. La Crise du Monde modern. Paris: Gallimard, 1956.
Guénon, René. Le règne de la quantité et les signes des temps. Paris: Gallimard, 1945.
Guénon, René. Orient et Occident. Paris: Éditions de la Maisne, 1987.
Hesiod, Theogony and Works and Days. Translate by Martin Litchfield West. Oxford: Oxford University Press, 1988.
Jedliński, Marek. Ku przeszłości! René Guénon, Julius Evola i nurty tradycjonalizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.
Koselleck, Reinhart. Critique and Crisis: Enlightenment and the Pathogenesis of Modern Society. Cambridge: The MIT Press, 1988.
Losev, Aleksei F. Antichnaia filosofiia istorii. Moskva: Izdatelstvo ‘Nauka’, 1977.
Mannheim, Karl. Conservatism. A Contribution to the Sociology of Knowledge. Translate by David Kettler, Volker Meja. London-New York: Routledge & Kegan Paul, 1986.
Menczer, Bela. Catholic Political Thought 1789-1848. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1962.
Messer, August. Oswald Spengler als Philosoph. Stuttgart: Verlag von Strecker und Schröder, 1922.
Moeller van den Bruck, Arthur. Die Zeitgenossen. Die Geister – Die Menschen. Minden in Westfalen: J.C.C. Bruns, 1906.
Nisbet, Robert. History of the Idea of Progress. New Brunswick, London: Transaction Publishers, 2009.
Ortega y Gasset, José. The Revolt of the Masses. London: George Allen and Unwin, 1932.
Painter, George S. “The Idea of Progress”. American Journal of Sociology, vol. 28 (1922): 257-282.
Rosenmeyer, Thomas Gustav. “Hesiod and Historiography”. Hermes 85, no. 3 (1957): 257-285.
Sorokin, Pitrim. The Crisis of Our Age. The Social and Cultural Outlook. New York: E.P. Dutton & Co., 1941.
Sorokin, Pitrim. Social and Cultural Dynamics, t. IV. New York: American Book Company, 1941.
Spengler, Oswald. Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens. München: C.H. Beck, 1931.
Spengler, Oswald. Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte, vol. I. München: C.H. Beck, 1922.
Stern, Alfred. Philosophy of History and the Problem of Values. Hague: Mouton & Co., 1962.
Toynbee, Arnold. A Study of History, vol. V. London: Oxford University Press, 1948.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2025.40.233-254
Data publikacji: 2025-12-31 22:58:43
Data złożenia artykułu: 2025-05-03 03:12:14
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2025 Marek Jedliński
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.