Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Zachowania trudne dzieci w normie rozwojowej i z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Badania z zastosowaniem Inwentarza BPI-S
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Zachowania trudne nie są zjawiskiem powszechnym tylko w grupie dzieci
z zaburzeniami rozwoju. Dotyczą one również dzieci w normie rozwojowej. Ze względu na istotę problemu i jego występowanie kluczowe wydaje się poznanie zachowań trudnych, które mogą stanowić zagrożenie dla samego dziecka oraz jego otoczenia.
Cel badań: Celem badań było ukazanie ewentualnych różnic w poziomie zachowań trudnych
w grupie dzieci w normie rozwojowej i w grupie dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz określenie różnic w ich nasileniu.
Metoda badań: W postępowaniu badawczym wykorzystano metodę obserwacji. Badaniami objęto 77 dzieci ze szkół podstawowych ogólnodostępnych, przedszkoli publicznych, niepublicznego przedszkola specjalnego oraz przedszkoli niepublicznych w województwie podkarpackim. W celu pomiaru zachowań trudnych wykorzystano BPI-S - Inwentarz Problemów Behawioralnych dla Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną - wersja skrócona, autorstwa Johannes Rojahn (opracowanie wersji polskiej kwestionariusza: Aneta Lew-Koralewicz, Agnieszka Łaba-Hornecka). Kwestionariusz BPI-S wypełniany był przez nauczycielki, a udział dzieci w badaniu był pośredni.
Wyniki: Istotna różnica między badanymi grupami wystąpiła w zakresie zachowań stereotypowych. Brak istotnej statystycznie różnicy odnotowano w zakresie zachowań autoagresywnych i zachowań agresywnych/destrukcyjnych. W grupie dzieci w normie rozwojowej zachowania agresywne/destrukcyjne, były o umiarkowanym nasileniu. Podczas gdy u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu te same zachowania cechowały się słabym nasileniem. Z kolei nasilenie zachowań autoagresywnych w obydwu grupach było w większości umiarkowane.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Achenbach, T. M. (1991). Manual for the Child Behavior Checklist/4–18 and 1991 profile. University of Vermont, Department of Psychiatry.
Adams, D., Dargue, N., & Paynter, J. (2023). Longitudinal studies of challenging behaviours in autistic children and adults: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 104, 102320. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2023.102320
Baghdadli, A., Pascal, C., Grisi, S., & Aussilloux, C. (2003). Risk factors for self-injurious behaviours among 222 young children with autistic disorders. Journal of Intellectual Disability Research, 47, 622–627. https://doi.org/10.1046/j.1365-2788.2003.00507.x
Bodfish, J. W., Symons, F. J., Parker, D. E., & Lewis, M. H. (2000). Varieties of repetitive behavior in autism: Comparisons to mental retardation. Journal of Autism and Developmental Disorders, 30, 237–243. https://doi.org/10.1023/A:1005596502855
Callahan, M., Matson, J., Tevis, C., & Brown, M. (2022). Aggression in toddlers with autism spectrum disorder as predicted by sleep problems. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 34(4), 645-654. https://doi.org/10.1007/s10882-021- 09818-5
Collins, M. S. R., & Cornish, K. (2002). A survey of the prevalence of stereotypy, self-injury and aggression in children and young adults with Cri du Chat syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 46(2), 133-140. https://doi.org/10.1046/j.1365- 2788.2002.00361.x
Courtemanche, A. B., Black, W. R., & Reese, R. M. (2016). The relationship between pain, self-injury, and other problem behaviors in young children with autism and other developmental disabilities. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 121(3), 194-203. https://doi.org/10.1352/1944-7558-121.3.194
Csorba, J., Radvanyi, K., Regenyi, E., & Dinya, E. (2011). A study of behaviour profiles among intellectually disabled people in residential care in Hungary. Research in Developmental Disabilities, 32(5), 1757-1763. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2011.03.003
Denham, S. A., & Burton, R. (2003). Socjalne i emocjonalne programy prewencyjne i interwencyjne dla przedszkolaków. Springer Science & Business Media.
Didden, R., Sturmey, P., Sigafoos, J., Lang, R., O’Reilly, M. F., & Lancioni, G. E. (2012). Nature, Prevalence, and Characteristics of Challenging Behavior. In J. L. Matson (Ed.), Functional Assessment for Challenging Behavior (1st ed.) (pp. 33–34). Springer.
Dinya, E., Csorba, J., Suli, A., & Grosz, Z. (2012). Behaviour profile of Hungarian adolescent outpatients with a dual diagnosis. Research in Developmental Disabilities, 33(5), 1574-1580. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2012.03.001
Edelson, S. M. (2021). Comparison of autistic individuals who engage in self-injurious behavior, aggression, and both behaviors. Pediatric Reports, 13(4), 558-565. https://doi.org/10.3390/pediatric13040066
Emerson, E. (2001). Challenging behavior: analysis and intervention in people with severe intellectual disabilities. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-3037-7_3
Gashool, M., Qasem, S., Karami, B., Alizadeh, H., Arkan, A., & Fooladgar, M. (2015). Psychometric properties and factor structure of the Behavior Problems Inventory in Iranian elementary students with intellectual disability. Practice in Clinical Psychology, 3(4), 251-258.
Griffin, Z. A. M., Boulton, K. A., Thapa, R., DeMayo, M. M., Ambarchi, Z., Thomas, E., Pokorski, I., Hickie, I. B., & Guastella, A. J. (2022). Atypical sensory processing features in children with autism, and their relationships with maladaptive behaviors and caregiver strain. Autism Research, 15(6), 1120-1129. https://doi.org/10.1002/aur.2700
Hurlock, E. B. (1985). Rozwój dziecka. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Jaczewski, A. (2005). Biologiczne i medyczne podstawy rozwoju i wychowania. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Keller, K. M., & Fox, R. A. (2009). Toddlers with developmental delays and challenging behaviors. Early Child Development and Care, 179(1), 87-92. https://doi.org/10.1080/03004430600987126
Kildahl, A. N., Ludvigsen, L. B., Hove, O., & Helverschou, S. B. (2023). Exploring the relationship between challenging behaviour and mental health disorder in autistic individuals with intellectual disabilities. Research in Autism Spectrum Disorders, 104, 102147. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2023.102147
Klass, C. S., Guskin, K. A., & Thomas, M. (1995). The early childhood program: Promoting children’s development through and within relationships. Zero to Three, 16, 9-17.
Lecavalier, L., Leone, S., & Wiltz, J. (2006). The impact of behaviour problems on caregiver stress in young people with autism spectrum disorders. Journal of Intellectual Disability Research, 50(3), 172-183. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.2005.00732.x
Lang, M., & Sarimski, K. (2018). The Behavior Problems Inventory–Short Form: Utility for children and adolescents with visual impairments. Journal of Visual Impairment & Blindness, 112(6), 765-770. https://doi.org/10.1177/0145482X181120061
Leader, G., Dooley, E., Whelan, S., Gilroy, S. P., Chen, J. L., Farren Barton, A., Coyne, R., & Mannion, A. (2022). Attention-deficit/ hyperactivity disorder symptoms, gastrointestinal symptoms, sleep problems, challenging behavior, adaptive behavior, and quality of life in children and adolescents with autism spectrum disorder. Developmental Neurorehabilitation, 25(4), 217–228. https://doi.org/10.1080/17518423.2021.1964005
Lew-Koralewicz, A. (2017). Zachowania trudne małych dzieci z zaburzeniami rozwoju. Uwarunkowania, profilaktyka i terapia. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Lew-Koralewicz, A., Łaba-Hornecka, A., & Gagat-Matuła, A. (2024). Behavior Problems Inventory-Short Form – the Polish adaptation and validation. International Journal of Special Education, 39(2), 114-125. https://doi.org/10.52291/ijse.2024.39.26
Lovaas, O. I. (1993). Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo – mój elementarz. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Mallory, C., & Keehn, B. (2021). Implications of sensory processing and attentional differences associated with autism in academic settings: An integrative review. Frontiers in Psychiatry, 12, 695825. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.695825
McTiernan, A., Leader, G., Healy, O., & Mannion, A. (2011). Analysis of risk factors and early predictors of challenging behavior for children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 5(3), 1215-1222. https://doi.org/10.1016/ j.rasd.2011.01.009
Mikrut, A., & Olszewski, S. (1998). Zachowania agresywne u uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim i ich pełnosprawnych intelektualnie rówieśników. In B. Urban (Ed.), Problemy współczesnej patologii społecznej (pp. 123-133). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Mikrut, A. (2005). Agresja młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną - uwarunkowania
i przejawy. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Mikrut, A. (2011). Zaburzenia w zachowaniu młodzieży z lekką niepełnosprawnością intelektualną – przejawy i uwarunkowania. In K. Ćwirynkało (Ed.), Wychowanie w edukacji specjalnej osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną (pp. 170-195). Wydawnictwo Akapit.
Miltenberger, R. G. (2008). Behaviour modification: Principles and procedures (4th ed.). Wadsworth.
Miśkowiec, E. (2016). Kształtowanie umiejętności kontaktów społecznych dziecka w rodzinie
i przedszkolu. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 25(3), 23-32.
Nadachewicz, K. (2018). Zachowania trudne dzieci autystycznych – sposoby przezwyciężania. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 17(1), 115–126.
Nuske, H. J., Young, A. V., Khan, F. Y., Palermo, E. H., Ajanaku, B., Pellecchia, M., Vivanti, G., Mazefsky, C. A., Brookman-Frazee, L., McPartland, J. C., Goodwin, M. S., & Mandell, D. S. (2023). Systematic review: emotion dysregulation and challenging behavior interventions for children and adolescents on the autism spectrum with graded key evidence-based strategy recommendations. European Child & Adolescent Psychiatry, 33(6), 1963-1976. https://doi.org/10.1007/s00787-023-02298-2
Nyakundi, J. K., & Wairungu, G. M. (2021). Autism spectrum disorder: review of common challenging behaviors and appropriate intervention strategies. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 5(7), 500–507. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2021.5725
O’Donnell, S., Deitz, J., Kartin, D., Nalty, T., & Dawson, G. (2012). Sensory processing, problem behavior, adaptive behavior, and cognition in preschool children with autism spectrum disorders. The American Journal of Occupational Therapy, 66(5), 586-594. https://doi.org/10.5014/ajot.2012.004168
Pająk, K. (2014). Zaburzenia w zachowaniu u uczniów z lekką niepełnosprawnością intelektualną. Konteksty Pedagogiczne, 2(3), 79-93. https://doi.org/0.19265/kp.2014.2.3.67
Pietrowska, B. (2013). Proaktywne i reaktywne strategie radzenia sobie z trudnymi zachowaniami u dzieci ze spektrum autyzmu. Studium przypadku. Konteksty Pedagogiczne, 1(1), 193-212. https://doi.org/10.19265/kp.2013.1.1.48
Pindera P., Pindera M., & Szames J. (2006). Zachowania społeczne dzieci w przedszkolu. Nauczyciel i Szkoła, 1(2), 122-133.
Pisula, E. (2010). Autyzm - przyczyny, symptomy, terapia. Wydawnictwo Harmonia.
Pisula, E., & Kołakowski, A. (2014). Sposób na trudne dziecko. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Popielarska, A., & Popielarska, M. (2000). Psychiatria wieku rozwojowego. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Raine, A. (2002). Annotation: The role of prefrontal deficits, low autonomic arousal, and early health factors in the development of antisocial and aggressive behavior in children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 43(4), 417-434. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00034.
Richards, C., Moss, J., Nelson, L., & Oliver, C. (2016). Persistence of self-injurious behaviour in autism spectrum disorder over 3 years: a prospective cohort study of risk markers. Journal of Neurodevelopmental Disorders, 8(21). https://doi.org/10.1186/s11689-016-9153-x.
Rojahn, J., Wilkins, J., Matson, J. L., & Boisjoli, J. (2010). A comparison of adults with intellectual disabilities with and without ASD on parallel measures of challenging behaviour: The Behavior Problems Inventory-01 (BPI-01) and Autism Spectrum Disorders-Behavior Problems for Intellectually Disabled Adults (ASD-B). Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 23(2), 179-185. https://doi.org/10.1111/j.1468-3148.2009.00519.x
Schopler, E., Reichler, R., Basford, A., Lansing, M., & Marcus, L. (1995). Zindywidualizowana ocena i terapia dzieci autystycznych oraz dzieci z zaburzeniami rozwoju. Tom 3. Ćwiczenia edukacyjne dla dzieci autystycznych. Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym.
Siemek, D. (1987). Problemy wychowawcze wieku przedszkolnego. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych.
Skarbek, K. (2018). Trudne zachowania u dzieci w wieku przedszkolnym – nieprawidłowości
w rozwoju psychoruchowym czy błędy w procesie wychowawczym? Kultura i Wychowanie, 2(14), 37-53. https://doi.org/10.25312/2083-2923.14/2018_37-53
Snyder, R., Turgay, A., Aman, M., Binder, C., Fisman, S., & Carroll, A. (2002). Effects of Risperidone on conduct and disruptive behavior disorders in children with subaverage IQs. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 41(9), 1026-1036. https://doi.org/10.1097/00004583-200209000-00002
Soke, G. N., Rosenberg, S. A., Hamman, R. F., Fingerlin, T., Robinson, C., Carpenter, L., Giarelli, E., Lee, L. C., Wiggins, L. D., Durkin, M. S., & DiGuiseppi, C. (2016). Brief report: prevalence of self-injurious behaviors among children with autism spectrum disorder a population-based Study. Journal of Autism Developmental Disorders, 46(11), 3607-3614. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2879-1
Spionek, H. (1972). Problemy rozwojowe i wychowawcze wczesnego dzieciństwa. Wydawnictwo Książka i Wiedza.
Steenfeldt-Kristensen, C., Jones, C. A., & Richards, C. (2020). The prevalence of self-injurious behaviour in autism: a meta-analytic study. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50(11), 3857-3873. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04443-1
Suchowierska, M., Ostaszewski, P., & Bąbel, P. (2012). Terapia behawioralna dzieci z autyzmem - teoria, badania i praktyka stosowanej analizy zachowania. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Surma, B. (2011). Główne cechy rozwojowe dzieci w wieku przedszkolnym. In J. Karbowniczek, M. Kwaśniewska, & B. Surma (Eds.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej z metodyką (pp. 147-158). Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.
Thorson, R. T., Matson, J. L., Rojahn, J., & Dixon, D. R. (2008). Behaviour problems in institutionalised people with intellectual disability and schizophrenia spectrum disorders. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 33(4), 316-322. https://doi.org/10.1080/13668250802441649
Turkington, C., & Anan, R. (2007). The encyclopedia of autism spectrum disorder. Facts On File. Inc.
Twardowski, A. (2012). Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci z niepełnosprawnościami
w środowisku rodzinnym. Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
Waloszek, D. (2007). Wychowanie przedszkolne. In T. Pilch (Ed.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku (pp. 425-438), Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Wójcik, M. (2024). Challenging behaviour of students with autism spectrum disorder in the context of sense of security in education, upbringing and therapy – a narrative review. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 37(4), 91-108. https://doi.org/10.17951/j.2024.37.4.91-108
Wysocka, E. (2009). Diagnoza w resocjalizacji. Obszary problemowe i modele rozwiązań w ujęciu psychopedagogicznym. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.1.145-164
Data publikacji: 2026-03-16 10:05:54
Data złożenia artykułu: 2025-06-09 10:09:44
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Maria Łaba-Hornecka
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.