Rozwijanie krytycznego myślenia poprzez zastosowanie niestandardowych zadań tekstowych w edukacji matematycznej uczniów klas trzecich szkoły podstawowej

Joanna Renata Żądło-Treder, Beata Wróbel

Streszczenie w języku polskim


Wprowadzenie: W dynamicznie zmieniającym się świecie, w którym dzieci już od najmłodszych lat zmierzają się z nadmiarem informacji, rozwijanie myślenia krytycznego staje się kluczowym zadaniem edukacji. Dotyczy to nie tylko młodzieży, ale także uczniów edukacji wczesnoszkolnej, gdzie myślenie krytyczne można kształtować w różnych obszarach nauczania, w tym w toku edukacji matematycznej.

Cel badań: Celem badania było sprawdzenie, w jaki sposób zastosowanie niestandardowych zadań tekstowych rozwija wybrane komponenty myślenia krytycznego u uczniów trzeciej klasy szkoły podstawowej. Badanie koncentrowało się na takich składowych myślenia krytycznego, jak analiza, synteza, wnioskowanie, ocenianie i rozwiązywanie problemów.

Metoda badań: Stanowił ją eksperyment pedagogiczny w układzie pre-test – interwencja – post-test, obejmujący 73 uczniów z trzech klas trzecich szkół podstawowych. Wykorzystano autorski test diagnostyczny zawierający 6 zadań tekstowych (dwa standardowe i cztery niestandardowe) rozwiązywany dwukrotnie – przed i po cyklu 10 lekcji matematyki ukierunkowanych na rozwiązywanie nietypowych zadań tekstowych.

Wyniki: Po zakończeniu eksperymentu zaobserwowano wyraźny postęp w umiejętnościach uczniów. Znacznie lepiej radzili sobie oni z rozwiązywaniem zadań niestandardowych – częściej dostrzegali brakujące, zbędne lub sprzeczne dane i właściwie reagowali na takie problemy, potrafili je identyfikować. Poprawiła się także jakość rozwiązań zadań standardowych oraz rozwinęły się kluczowe komponenty myślenia krytycznego.

Wnioski: Wyniki potwierdzają skuteczność niestandardowych zadań tekstowych jako narzędzia rozwijania myślenia krytycznego w edukacji wczesnoszkolnej. Wprowadzenie takich zadań do zajęć matematycznych pozwala uczniom nie tylko lepiej rozumieć zawarty w zadaniu problem, ale także umożliwia doskonalenie umiejętności logicznego myślenia.


Słowa kluczowe


myślenie krytyczne, niestandardowe zadania tekstowe, edukacja wczesnoszkolna, edukacja matematyczna, uczniowie klasy trzeciej

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Babbie, E. (2004). Badania społeczne w praktyce. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Ceglińska, B. (2015). Zadania tekstowe niestandardowe w matematycznej edukacji wczesnoszkolnej. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 34(2), 123-138. https://doi.org/10.17951/lrp.2015.34.2.123

CKE. (2014). Raport ogólnopolskiego badania umiejętności trzecioklasistów OBUT 2014 (matematyka). Centralna Komisja Egzaminacyjna.

Czaja-Chudyba, I. (2020). Myślenie krytyczne w edukacji. Metodyka kształcenia w szkole podstawowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Czaja-Chudyba, I. (2013). Myślenie krytyczne w kontekstach edukacji wczesnoszkolnej. Uwarunkowania nieobecności. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Dąbrowski, M. (2013). (Za) trudne, bo trzeba myśleć? O efektach nauczania matematyki na I etapie kształcenia. Instytut Badań Edukacyjnych.

Filipiak, E. (2015). Możliwości rozwijania myślenia teoretycznego u dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Podejście Lwa S. Wygotskiego. Studia Pedagogiczne, 68, 177-190.

Gleichgewicht, B. (1988). Arytmetyczne zadania tekstowe dla nauczycieli klas 1-4. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Grabowski, A. (2021). Badanie umiejętności logicznego i krytycznego myślenia studentów wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 16, 2(60), 135-148. https://doi.org/10.35765/eetp.2021.1660.10

Instytut Badań Edukacyjnych. (2015). Diagnoza kompetencji uczniów klas trzecich szkoły podstawowej. https://eduentuzjasci.pl/publikacje-ee-lista/raporty/258-raport-z-badania/ibe-ee-raport-k3-mat/1269-ibe-ee-raport-k3-mat.html

Kalinowska, A. (2010). Matematyczne zadania problemowe w klasach początkowych – między wiedzą osobistą a jej formalizacją. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Kalinowska – Iżykowska A. (2020). Konstruktywistyczna dydaktyka w edukacji matematycznej. Problemy Wczesnej Edukacji, 51(4), 114-125. https://doi.org/10.26881/pwe.2020.51.09

Klus-Stańska, D., & Nowicka, M. (2014). Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej. Harmonia Universalis.

Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty matematyki. Myśleć teorią o praktyce. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Karpiński, M., Nowakowska, A., Orzechowska, M., Sosulska, D., & Zambrowska M. (2014). Raport z ogólnopolskiego badania umiejętności trzecioklasistów OBUT-m 2014. IBE. https://www.ibe.edu.pl/images/publikacje/Raport_OBUT.pdf

Łobocki, M. (2003). Minimum wiedzy o eksperymencie pedagogicznym. Annales Universitatis Mariae Curie – Skłodowska. Sectio J., 16, 19-30.

Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Foy, P., & Hooper, M. (2016). TIMSS 2015 international results in mathematics. TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College. https://timssandpirls.bc.edu/timss2015/international-results/wp-content/uploads/filebase/full%20pdfs/T15-International-Results-in-Mathematics.pdf

Nawolska, B., & Rutka-Gliksman, N. (2019). Krytyczne myślenie (nie)dostępne uczniom edukacji wczesnoszkolnej? Problemy Opiekuńczo – Wychowawcze, 580(5), 33-49. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.3191

Nawolska, B., & Żądło-Treder, J. (2017). (Bez)krytyczne myślenie (nie)potrzebne nauczycielowi wczesnej edukacji. Humanum, 25(2), 173-182.

Nawolska, B., & Żądło, J. (2010). Błąd w edukacji matematycznej. In K. Gąsiorek, & Z. Nowak (Eds.), Tworzenie obrazu świata u dzieci w młodszym wieku szkolnym. Szanse i bariery (pp. 78-94). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Nawolska, B., & Żądło-Treder, J. (2020). Rozwiązywa(nie) zadań tekstowych – stare wyzwania i nowe potrzeby edukacji wczesnoszkolnej. Studia Edukacyjne, 58, 213-232. https://doi.org/10.14746/se.2020.58.11

Nawolska, B. (2021). Nietypowe zadania tekstowe a rozwijanie krytycznego myślenia uczniów edukacji wczesnoszkolnej. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 16, 3(61), 43-56. https://doi.org/10.35765/eetp.2021.1661.03

Piaget, J. (1966). Studia z psychologii dziecka. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Wygotski, L. S. (1989). Myślenie i mowa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.1.89-106
Data publikacji: 2026-03-16 10:05:39
Data złożenia artykułu: 2025-06-29 17:54:26


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 0

Wskaźniki





Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Renata Żądło-Treder, Beata Wróbel

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.