Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Typologia podejść dydaktycznych stosowanych w różnych obszarach edukacji osób starszych: analiza narracji instruktorów
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Edukacja pozaformalna osób starszych w Polsce charakteryzuje się dużą różnorodnością oferty, instytucji, metod i form pracy. Brak spójnych standardów i jednolitej wizji sprawia, że podejścia dydaktyczne w tym obszarze wymagają pogłębionej analizy i systematyzacji.
Cel badań: Celem badania było zidentyfikowanie dominujących koncepcji i modeli dydaktycznych stosowanych przez edukatorów pracujących z seniorami oraz określenie, jakie podejścia kierują ich decyzjami przy projektowaniu i prowadzeniu zajęć.
Metoda badań: Zastosowano metodologię teorii ugruntowanej. Przeprowadzono 17 wywiadów z instruktorami reprezentującymi instytucje kulturalne i społeczne zajmujące się wsparciem oraz aktywizacją seniorów.
Wyniki: Analiza ukazała heterogeniczność praktyk dydaktycznych. Zidentyfikowano dwa dominujące nurty: podejścia modernistyczne, ukierunkowane na adaptację i rozwój umiejętności praktycznych oraz podejścia humanistyczne, wspierające integrację społeczną, rozwój osobisty i samorealizację. Ujawniono także obecność elementów rekreacyjnych i kulturotwórczych. Wyłoniły się dwa style pracy: strukturalny, oparty na instruktażu oraz bardziej elastyczny, sprzyjający aktywnemu uczestnictwu; w praktyce edukatorzy łączyli oba podejścia, tworząc konfiguracje hybrydowe. Instruktorzy lokowali się między rolą eksperta a facylitatora, negocjując swoją pozycję wobec grupy.
Wnioski: Opracowana typologia porządkuje sposoby rozumienia edukacji seniorów i wskazuje kierunki dalszych badań nad optymalizacją edukacji pozaformalnej oraz tworzeniem spójnych wytycznych dla praktyki edukacyjnej.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Ahmad, N. A., Abd Rauf, M .F., Mohd Zaid, N. N., Zainal, A., Tengku Shahdan, T. S., & Abdul Razak, F. H. (2022). Effectiveness of instructional strategies designed for older adults in learning digital technologies: A systematic literature review. SN Computer Science, 3(2), 130. https://doi.org/10.1007/s42979-022-01016-0
Charmaz, K. (2009). Teoria ugruntowana: Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Creech, A., Varvarigou, M., Hallam, S., McQueen, H., & Gaunt, H. (2014). Scaffolding, organizational structure and interpersonal interaction in musical activities with older people. Psychology of Music, 42(3), 430–447. https://doi.org/10.1177/03057356134783
Duay, D. L., & Bryan, V. C. (2008). Learning in later life: What seniors want in a learning experience. Educational Gerontology, 34(12), 1070–1086. https://doi.org/10.1080/03601270802290177
Formosa, M. (2011). Critical educational gerontology: A third statement of first principles. International Journal of Education and Ageing, 2(1), 317–332.
Flauzino, K. D. L., Pimentel, M. D. G. C., Batistoni, S. S. T., Zaine, I., Vieira, L. O. B., Rodrigues, K. R. D. H., & Cachioni, M. (2020). Digital literacy for older adults: Perceptions about teaching-learning. Educação & Realidade, 45(4), e104913. https://doi.org/10.1590/2175-6236104913
Formosa, M. (2011). Critical educational gerontology: A third statement of first principles. International Journal of Education and Ageing, 2(1), 317–332.
Formosa, M. (2012). Critical geragogy: Situating theory in practice. Journal of Contemporary Educational Studies, 63(5), 36–54.
Formosa, M. (2014). Four decades of Universities of the Third Age: Past, present, and future. Ageing & Society, 34(1), 42–66. https://doi.org/10.1017/S0144686X12000797
Formosa, M. (2020). The French and British models of the University of the Third Age: A socio-historical analysis. World Studies in Education, 21(2), 27–43. https://doi.org/10.7459/wse/21.2.03
Formosa, M. (2023). Five decades of older adult learning: achievements and challenges. International Journal of Education and Ageing, 5(3), 91–104.
Formosa, M., & Galea, R. (2020) Critical educational gerontology at a senior centre in Malta: Possibilities and limitations for critical consciousness. Educational Gerontology, 46(2), 59–71. https://doi.org/10.1080/03601277.2020.1711587
Gierszewski, D., & Kluzowicz, J. (2021). The role of the University of the Third Age in meeting the needs of older adult learners in Poland. Gerontology & Geriatrics Education, 42(3), 437–451. https://doi.org/10.1080/02701960.2021.1871904
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (2009). Odkrywanie teorii ugruntowanej: Strategie badania jakościowego. Zakład Wydawniczy Nomos.
Gołdys, A., Krzyżanowska, Ł., Stec, M., & Ostrowski, Ł. (2012). Zoom na UTW: Raport z badań. http://zoomnautw.pl/wp-content/uploads/2012/05/Zoom_na_UTW_RAPORT_calosc-io-wy_www.pdf
Główny Urząd Statystyczny. (2023). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2022 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/osoby-starsze/sytuacja-osob-starszych-w-polsce-w-2022-roku,2,5.html
Główny Urząd Statystyczny. (2024). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 r. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6002/2/6/1/sytuacja_osob_starszych_w_polsce_w_2023_r.pdf
Hachem, H. (2020). Is there a need for a fourth statement? An examination of the critical and humanist statements of educational gerontology principles. International Journal of Lifelong Education, 39(5–6), 465–477. https://doi.org/10.1080/02601370.2020.1801869
Hachem, H., & Manninen, J. (2020). Putting educational gerontology principles to the test: A quantitative confirmation of the empowering benefits of liberal arts courses. Educational Gerontology, 46(10), 653–665. https://doi.org/10.1080/03601277.2020.1805179
Hall, W. A., & Callery, P. (2001). Enhancing the rigor of grounded theory: Incorporating reflexivity and relationality. Qualitative Health Research, 11(2), 257–272. https://doi.org/10.1177/1049732011291190
Hallam, S., Creech, A., McQueen, H., Varvarigou, M., & Gaunt, H. (2016). The facilitator of community music-making with older learners: Characteristics, motivations and challenges. International Journal of Music Education, 34(1), 19–31. https://doi.org/10.1177/0255761415617039
Jacob, L., Flauzino, K. D. L., & Cachioni, M. (2023). The educator in the Portuguese Senior University. Educação & Realidade, 48, e123514. https://doi.org/10.1590/2175-6236123514vs02
Kacetl, J., & Klímová, B. (2021). Third-age learners and approaches to language teaching. Education Sciences, 11(7), 310. https://doi.org/10.3390/educsci11070310
Kern, D. (2018). Research on epistemological models of older adult education: the need of a contradictory discussion. Educational Gerontology, 44(5–6), 338–353. https://doi.org/10.1080/03601277.2018.1475123
Klimczak-Pawlak, A., & Kossakowska-Pisarek, S. (2018). Language learning over 50 at the Open University in Poland: An exploratory study of needs and emotions. Educational Gerontology, 44(4), 255–264. https://doi.org/10.1080/03601277.2018.1454389
Ko, H. (2020). Teaching older adults: an instructional model from Singapore. Educational Gerontology, 46(12), 731–745. https://doi.org/10.1080/03601277.2020.1807689
Konecki, K. (2000). Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Koutska, I. (2024). Teaching English as a foreign language to older adult learners: a qualitative exploration of four perspectives. Educational Gerontology, 50(6), 492–508. https://doi.org/10.1080/03601277.2024.2312043
Luppi, E. (2009). Education in old age: An exploratory study. International Journal of Lifelong Education, 28(2), 241–276. https://doi.org/10.1080/02601370902757125
Maćkowicz, J., & Wnęk-Gozdek, J. (2019). Late-life learning for social inclusion: Universities of the Third Age in Poland. In M. Formosa (Ed.), The university of the third age and active ageing: European and Asian-Pacific perspectives (pp. 95–105). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-21515-6_8
Malec-Rawiński, M., & Bartosz, B. (2017). An educational model for work with seniors – experiences of teachers working at the University of the Third Age. Dyskursy Młodych Andragogów, 18, 219–232. https://doi.org/10.34768/dma.vi18.80
Marsden, R. (2011). A study of the co-operative learning model used by the University of the Third Age in the United Kingdom. International Journal of Education and Ageing, 2(1), 55–66.
Muszyński, M. (2016). Zmiana pola znaczeń pojęcia edukacja osób starych. Dyskursy Młodych Andragogów, 17, 79–96. https://doi.org/10.34768/dma.vi17.102
Schiller, E., Dorner, H., & Szabó, Z. A. (2020). Developing senior learners' autonomy in language learning. An exploratory study of Hungarian adult educators' support strategies. Educational Gerontology, 46(3), 746–756. https://doi.org/10.1080/03601277.2020.1813974
Schoultz, M. (2023). Teachers' reflections on their practices in older adult non-formal education. Scandinavian Journal of Educational Research, 68(5), 996–1010. https://doi.org/10.1080/00313831.2023.2196543
Szarota, Z. (2022). Specyfika oferty dla uczących się w starości. Dyskursy Młodych Andragogów, 23, 287–303. https://doi.org/10.34768/dma.vi23.658
Villar, F., Celdrán, M., Pinazo, S., & Triadó, C. (2010). The teacher’s perspective in older education: The experience of teaching in a university for older people in Spain. Educational Gerontology, 36(10/11), 951–967. https://doi.org/10.1080/03601277.2010.485037
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.1.201-218
Data publikacji: 2026-03-16 10:06:30
Data złożenia artykułu: 2025-09-16 09:49:59
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Irena Konieczna
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.