Wyzwania i rozwiązania – nowe formy udziału dzieci w podejmowaniu decyzji na poziomie gminnym na przykładzie gminy Lublin i gminy Budapeszt

Streszczenie w języku polskim

Angażowanie dzieci w procesy decyzyjne stanowi istotne wyzwanie dla organów publicznych. Art. 12 Konwencji ONZ o prawach dziecka chroni prawo do wyrażania przez dzieci własnych poglądów. Jednak nawet w kontekście administracyjnego podejmowania decyzji egzekwowanie tej zasady napotyka trudności, a włączanie młodych ludzi, zwłaszcza dzieci, w lokalne procesy decyzyjne stanowi kluczowy element edukacji do uczestnictwa obywatelskiego. Na podstawie literatury przedmiotu można stwierdzić, że dzieci są w stanie skutecznie artykułować swoje stanowisko w sprawach lokalnych, które bezpośrednio ich dotyczą. Kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia w nowych demokracjach, w których edukacja na rzecz aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym jest jeszcze ważniejsza niż w państwach posiadających ugruntowane tradycje i instytucje demokratyczne. Artykuł poświęcony jest analizie ram prawnych, wyzwań oraz możliwych rozwiązań dotyczących udziału dzieci i młodzieży w podejmowaniu decyzji na szczeblu gminnym w Polsce i na Węgrzech. Należy zaznaczyć, że oba państwa należą do grona nowych demokracji i od lat 90. XX w. budują swoje systemy demokratycznego samorządu lokalnego. W artykule omówiono pierwsze regulacje prawne i rozwiązania dotyczące udziału młodych ludzi w lokalnych procesach demokratycznych. Były one ukierunkowane przede wszystkim instytucjonalnie i opierały się na modelu reprezentacji dzieci. Autorzy wskazują zarówno zalety, jak i ograniczenia rozwiązań opartych na tym modelu. W odpowiedzi na stwierdzone ograniczenia tradycyjnych narzędzi w Polsce i na Węgrzech wykształciły się nowe, bardziej deliberatywne formy uczestnictwa, powiązane z procesem cyfryzacji podejmowania decyzji oraz z cyfrowym środowiskiem otaczającym młodych ludzi. Modele te rodzą jednak własne wyzwania, a opisywane rozwiązania elektroniczne mają wyraźne ograniczenia. Odrębnym ważnym zagadnieniem jest analiza możliwości udziału w tych inicjatywach szczególnie wrażliwych grup dzieci, zwłaszcza dzieci z niepełnosprawnościami oraz dzieci będących migrantami. Artykuł obejmuje również analizę zagrożeń i szans związanych z ich włączeniem. Istotnym elementem omawianych działań jest budowanie skutecznych rozwiązań, dlatego autorzy koncentrują się na wyzwaniach związanych z pilotażowym wdrażaniem takich narzędzi i instytucji. W oparciu o dotychczasowe rozwiązania sformułowano rekomendacje polityczne na rzecz wzmocnienia uczestnictwa dzieci na szczeblu lokalnym w nowych demokracjach. Rekomendacje te opierają się na doświadczeniach projektu „Europejska Stolica Młodych 2023” w Lublinie oraz na politykach dotyczących udziału dzieci w podejmowaniu decyzji na poziomie gminnym w Budapeszcie. Jedną z podstaw prezentacji jest również aktualnie realizowany projekt CLAP („Children’s Involvement in Local Affairs for Active Participation”), którego celem jest wzmocnienie uczestnictwa dzieci poprzez pilotażowe działania prowadzone we współpracy z organami samorządu lokalnego.