Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Procesy mentalne w świetle polskich i bułgarskich frazeologizmów z komponentem “głowa”
Streszczenie w języku polskim
Przedmiotem analizy są polskie i bułgarskie frazeologizmy z komponentem “głowa” opisujące wybrane procesy mentalne (myślenie, przyswajanie, rozumienie, zapamiętywanie, zapominanie). Porównanie dwujęzycznego materiału pozwoliło na wskazanie podobieństw i różnic między badanymi jednostkami w trzech płaszczyznach: w planie obrazowania, formalnym i treści. Większość analizowanych związków frazeologicznych odwołuje się do metafory głowy jako pojemnika, a znaczenie poszczególnych struktur wynika z: 1) usterek w funkcjonowaniu mieszczącego się w głowie mózgu; 2) jego braku lub zamiany na nisko wartościowane substytuty; 3) procesów wypełniania lub opróżniania głowy; 4) ruchu w jej wnętrzu. Część formacji zbliżonych w sposobie obrazowania i w planie formalnym w jednym z języków jest semantycznie bogatsza. W pewnych grupach frazeologizmów zauważalna jest też dysproporcja, która przejawia się w braku w bułgarskim materiale związków poświadczonych w materiale polskim i odwrotnie, ale stanowią one margines wyekscerpowanych jednostek.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (Polish)Bibliografia
Andreychin & al. 2002: Andreychin, Lyubomir & al. Bulgarian Dictionary. Sofia: Nauka i izkustvo, 2002. [In Bulgarian: Андрейчин, Любомир & др. Български тълковен речник. София: Наука и изкуство, 2002.]
Cirlot 2007: Cirlot, Juan, Eduardo. A Dictionary of Symbols. Krakow: Znak, 2007. [In Polish: Cirlot, Juan, Eduardo. Słownik symboli. Kraków: Znak, 2007.]
Galanova 2016: Galanova, Mariya. “Head.” In Georgiev, Mincho, ed. Mythology of the Human Body. Anthropological Dictionary: 33–38. Sofia: Prof. Marin Drinov Publishing House of BAS Press & Sofia University Press, 2016. [In Bulgarian: Галанова, Мария. „Глава.“ В: Георгиев, Минчо, ред. Митология на човешкото тяло: aнтропологичен речник: 33–38. София: АИ Проф. Марин Дринов & УИ Св. Климент Охридски, 2016.]
Gordy 2010: Gordy, Miroslava. Somatic Phraseology of Modern Russian and Polish. Szczecin: volumina.pl, 2010. [In Russian: Горды, Мирослава. Соматическая фразеология современных русского и польского языков. Щецин: volumina.pl, 2010.]
Ivanova 1974: Ivanova, Kalina. Ways of Expressing Actions in Modern Bulgarian. Sofia: BAS Press, 1974. [In Bulgarian: Начин на глаголното действие в съвременния български език. София: БАН, 1974.]
Klosinska & Sobol & Stankiewicz 2005: Klosinska, Anna & Sobol, Elzbieta & Stankiewicz, Anna. The PWN Great Phraseological Dictionary with Proverbs. Warsaw: PWN, 2005. [In Polish: Kłosińska, Anna & Sobol, Elżbieta & Stankiewicz, Anna. Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami. Warszawa: PWN, 2005.]
Kopalinski 1990: Kopalinski, Wladyslaw. Dictionary of Symbols. Warsaw: Wiedza Powszechna, 1990. [In Polish: Kopaliński, Władysław. Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990].
Krasnowolski 1905: Krasnowolski, Antoni. Methafors of Colloquial Speech. Part 1. Krakow: M. Arcta, 1905. [In Polish: Krasnowolski, Antoni. Przenośnie mowy potocznej. Cz. 1. Warszawa: M. Arcta, 1905.]
Krawczyk-Tyrpa 1987: Krawczyk-Tyrpa, Anna. Somatic Phraseology in Polish Dialects: Phraseological Relationships with Meanings Motivated by the Characteristics of Body Parts. Wroclaw: Ossolineum, 1987. [In Polish: Krawczyk-Tyrpa, Anna. Frazeologia somatyczna w gwarach polskich: związki frazeologiczne o znaczeniach motywowanych cechami części ciała. Wrocław: Ossolineum, 1987.]
Lakoff & Johnson 2020: Lakoff, George & Johnson Mark. Metaphors We Live By. Warsaw: Aletheia, 2020. [In Polish: Lakoff, George & Johnson Mark. Metafory w naszym życiu. Warszawa: Aletheia, 2020.]
Mackiewicz 2006: Mackiewicz, Jolanta. Linguistic Image of the Body: Sketches on the Topic. Gdansk University Press, 2006. [In Polish: Maćkiewicz, Jolanta. Językowy obraz ciała: szkice do tematu. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2006.]
Michow 2013: Michow, Elzbieta. Studies on the Somatic Phraseology of Polish and Bulgarian. Kielce: GlobalTranslator CUiT, 2013. [In Polish: Michow, Elżbieta. Studia nad frazeologią somatyczną języka polskiego i bułgarskiego. Kielce: GlobalTranslator CUiT, 2013.]
Nanova 2005: Nanova, Ani. Phraseological Dictionary of Synonyms in the Bulgarian Language. Sofia: Heyzal, 2005. [In Bulgarian: Нaнова, Ани. Фразеологичен синонимен речник на българския език. София: Хейзъл, 2005.]
Nicheva & Spasova-Mihaylova & Cholakova 1974: Nicheva, Keti & Spasova-Mihaylova, Siyka & Cholakova, Kristalina. Phraseological Dictionary of the Bulgarian Language. Vol. 1: А–N. Sofia: BAS Press, 1974. [In Bulgarian: Ничева, Кети & Спасова-Михайлова, Сийка & Чолакова, Кристалина. Фразеологичен речник на българския език. Т. 1: A–Н. София: БАН, 1974.]
Nicheva & Spasova-Mihaylova & Cholakova 1975: Nicheva, Keti & Spasova-Mihaylova, Siyka & Cholakova, Kristalina. Phraseological Dictionary of the Bulgarian Language. Vol. 2: O–YA. Sofia: BAS Press, 1975. [In Bulgarian: Ничева, Кети & Спасова-Михайлова, Сийка & Чолакова, Кристалина. Фразеологичен речник на българския език. Т. 2: О–Я. София: БАН, 1975.]
Pawlowska 1981: Pawlowska, Regina. “Meaning and Use of the Verb Think.” Polonica, vol. 7 (1981): 149–160. [In Polish: Pawłowska, Regina. „Znaczenie i użycie czasownika myśleć.” Polonica, t. 7 (1981): 149–160.]
Siekierska 1976: Siekierska, Katarzyna. “Phraseology Related to the Noun Head: A Historical Outline.” Prace Filologiczne, vol. 26 (1976): 181–199. [In Polish: Siekierska, Katarzyna. „Frazeologia związana z rzeczownikiem głowa: rys historyczny.” Prace Filologiczne, t. 26 (1976): 181–199.]
Skorupka 1985: Skorupka, Stanislaw. Phraseological Dictionary of the Polish Language. Vol. 1: A–P. Warsaw: Wiedza Powszechna, 1985. [In Polish: Skorupka, Stanisław. Słownik frazeologiczny języka polskiego. T. 1: A–P. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985.]
Spaginska-Pruszak 2003: Spaginska-Pruszak, Agnieszka. Intellect in the Polish, Russian, and Croatian Phraseology: Among the Problems of the Linguistic Image of the World. Gdansk University Press, 2003. [In Polish: Spagińska-Pruszak, Agnieszka. Intelekt we frazeologii polskiej, rosyjskiej i chorwackiej: z problemów językowego obrazu świata. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2003.]
Tolstoy 1995: Tolstoy, Nikita I. “Up – Down.” In Tolstoy, Nikita I., ed., Тhe Slavic Antiquities. Ethnolinguistic Dictionary. Vol. 1 A–G: 345–346. Moscow: Mezddunarodnyye otnosheniya, 1995. [In Russian: Толстой, Никита И. „Верх – низ.“ В: Толстой, Никита И., ред. Славянские древности. Этнолингвистический словарь. Т. 1 А–Г: 345–346. Москва: Международные отношения, 1995.]
Wierzbicka 1975: Wierzbicka, Anna. “Reflections on Body Parts.” In Janus, Elzbieta, ed. Dictionary and Semantics: Semantic Definitions: 91–103. Wroclaw: Ossolineum, 1975. [In Polish: Wierzbicka, Anna. „Rozważania o częściach ciała.” W: Janus, Elżbieta, red. Słownik i semantyka: definicje semantyczne: 91–103. Wrocław: Ossolineum, 1975.]
Wrobel 1984: Wrobel, Henryk. “Vocabulary of Verbs.” In Grzegorczykowa, Renata & Laskowski, Roman & Wrobel, Henryk, eds. Contemporary Polish Grammar. Morphology: 467–506. Warsaw: PWN, 1984. [In Polish: Wróbel, Henryk. „Słowotwórstwo czasowników.” W: Grzegorczykowa, Renata & Laskowski, Roman & Wróbel, Henryk, red. Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia: 467–506. Warszawa: PWN, 1984.]
|CMP|
Article submitted / Zgłoszony do Redakcji: 27.11.2025 | Reviews completed / Proces recenzyjny zakończony: 17.12.2025 | Accepted for publication / Przyjęty do publikacji: 07.01.2026 | Screened with iThenticate
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/zcm.2026.15.156-170
Data publikacji: 2026-03-18 16:53:08
Data złożenia artykułu: 2025-11-27 22:55:39
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Mleczko
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.