Ukryj
Pokaż wszystkie
Wpływ podłoża skalnego na hydrochemiczne zróżnicowanie wód podziemnych w rejonie torfowiska alkalicznego (Bagno Staw i Bagno Bubnów – Poleski Park Narodowy)
Streszczenie w języku polskim
Torfowiska alkaliczne należą do unikatowych i wrażliwych ekosystemów hydrogenicznych, których funkcjonowanie zależy od dopływu wód podziemnych bogatych w jony wapniowe i wodorowęglanowe. Celem opracowania jest ocena wpływu podłoża skalnego na zróżnicowanie hydrochemiczne wód podziemnych w rejonie Bagna Staw i Bagna Bubnów (Poleski Park Narodowy). Badania przeprowadzono latem 2024 r. w dziewięciu piezometrach ujmujących wody z torfów, utworów węglanowych oraz piasków. Analizy obejmowały pomiary terenowe podstawowych parametrów fizyczno-chemicznych oraz oznaczenia składu jonowego, materii organicznej i wybranych pierwiastków w laboratorium. Wody charakteryzowały się zróżnicowanym stopniem mineralizacji oraz warunkami redoks, wyraźnie zależnymi od typu warstwy wodonośnej. Dominującym typem chemicznym były wody Ca–HCO₃, typowe dla torfowisk alkalicznych. Wody torfowe cechowały się podwyższoną zawartością materii organicznej, żelaza i manganu oraz warunkami redukcyjnymi, natomiast wody z utworów mineralnych wykazały niższe stężenia tych wskaźników. Analizy korelacji oraz metody wielowymiarowe (CA, PCA) wykazały istnienie trzech zasadniczych typów wód w badanym rejonie, odpowiadających torfom, utworom węglanowym i piaskom. Wyniki podkreślają kluczową rolę podłoża geologicznego i procesów redoks w kształtowaniu hydrochemii torfowisk alkalicznych oraz znaczenie monitoringu chemicznego dla ich ochrony.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Chmielewski, T.J. (red.). (1989). Poleski Park Narodowy – dokumentacja naukowa. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej, Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej.
Chmielewski, T.J., Szymański, J., Weigle, A. (red.). (2020). Poleski Park Narodowy. Dziedzictwo i przyszłość. Wydawnictwo UMCS.
Dobrowolski, R., Bałaga, K., Buczek, A., Alexandrowicz, W.P., Mazurek, M., Hałas, S., Piotrowska, N. (2016). Multi-Proxy Evidence of Holocene Climate Variability in Volhynia Upland (SE Poland) Recorded in Spring-Fed fen Deposits from the Komarów Site. The Holocene, 26(9), 1406–1425. DOI: https://doi.org/10.1177/0959683616640038
Elzinga, C.L., Salzer, D.W., Willoughby, J.W., Gibbs, J.P. (2001). Monitoring Plant and Animal Populations: A Handbook for Field Biologists. Blackwell Science.
European Commission (2013). Interpretation Manual of European Union Habitats (EUR28).
European Environment Agency (2018). EUNIS Habitat Factsheet: Alkaline Fens (7230).
Harasimiuk, M., Michalczyk, Z., Turczyński, M. (red.). (1998). Jeziora łęczyńsko-włodawskie. Monografia przyrodnicza. Wydawnictwo UMCS.
Hájek, M., Horsák, M., Hájková, P., Dítě, D. (2006). Habitat Diversity of Central European Fens in Relation to Environmental Gradients and an Effort to Standardise Fen Terminology in Ecological Studies: Perspectives in Plant Ecology. Evolution and Systematics, 8(2), 97–114. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ppees.2006.08.002
Herbichowa, M., Wołejko, L. (2004). Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk. W: J. Herbich (red.), Wody słodkie i torfowiska. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 (s. 178–195). Ministerstwo Środowiska.
Jiménez-Alfaro, B., Hájek, M., Ejrnæs, R., Rodwell, J.S., Pawlikowski, P., Weeda, E.J., Laitinen, J., Moen, A., Bergamini, A., Aunina, L., Sekulová, L., Tahvanainen, T., Gillet, F., Jandt, U., Dítě, D., Hájková, P., Corriol, G., Kondelin, H., Díaz, T.E. (2014). Biogeographic Patterns of Base-Rich Fen Vegetation across Europe. Applied Vegetation Science, 17(2), 367–380. DOI: https://dx.doi.org/10.1111/avsc.12065
Joosten, H., Tanneberger, F., Moen, A. (Eds.). (2017). Mires and Peatlands of Europe: Status, Distribution and Conservation. E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung.
Jóźwiak, K., Solovey, T., Filar, S., Węglarz, D., Mordzonek, G., Przytuła, E., Brodecki, A. (2024). Zmienność parametrów fizykochemicznych wód torfowisk alkalicznych typu 7230. Przegląd Geologiczny, 72(2), 63–71. DOI: https://doi.org/10.7306/2024.42
Kaszewski, B.M. (2008). Wody. W: Środowisko przyrodnicze Lubelszczyzny (s. 79–110). Lubelskie Towarzystwo Naukowe.
Kaszewski, M., Siwek, K., Gluza, A. (2020). Warunki klimatyczne. W: T.J. Chmielewski, J. Szymański, A. Weigle (red.), Poleski Park Narodowy. Dziedzictwo i przyszłość (s. 101–117). Wydawnictwo UMCS.
Lamers, L.P.M., Vile, M.A., Grootjans, A.P., Acreman, M.C., Diggelen, R. van, Evans, M.G., Richardson, C.J., Rochefort, L., Kooijman, A.M., Roelofs, J.G.M., Smolders, A.J.P. (2015). Ecological Restoration of Rich Fens in Europe and North America: From Trial and Error to an Evidence-Based Approach. Biological Reviews, 90(1), 182–203. DOI: https://doi.org/10.1111/brv.12102
Mazhaisky, Y., Rokochynskiy, A., Volchek, A., Meshyk, O., Jeznach, J., Urban, D., Dobrowolski, R. (Eds.). (2024). Environmental Engineering in Polesye. Vol. 3: Polish Polesye. Warsaw University of Life Sciences Press.
Michalczyk, Z., Mięsiak-Wójcik, K., Sposób, J., Chmiel, S., Głowacki, S., Turczyński, M. (2020). Wody. W: T.J. Chmielewski, J. Szymański, A. Weigle (red.), Poleski Park Narodowy. Dziedzictwo i przyszłość (s. 119–142). Wydawnictwo UMCS.
Michalczyk, Z., Chmiel, S., Głowacki, S., Mięsiak-Wójcik, K.T., Raczyński, K., Sposób, J., Turczyński, M. (2024). Water Characteristic. W: Y. Mazhaisky, A. Rokochynskiy, A. Volchek, O. Meshyk, J. Jeznach, D. Urban, R. Dobrowolski (Eds.), Environmental Engineering in Polesye. Vol. 3: Polish Polesye (s. 141–190). Warsaw University of Life Sciences Press.
Paczyński, B. (red.). (1995). Atlas hydrogeologiczny Polski w skali 1:500 000. PIG.
Pawlikowski, P., Kozub, Ł. (2019). Czynniki chemiczno-fizyczne decydujące o zróżnicowaniu roślinności torfowisk alkalicznych. W: L. Wołejko, P. Pawlaczyk, R. Stańko (red.), Torfowiska alkaliczne w Polsce – zróżnicowanie, zasoby, ochrona (s. 41–48). Wydawnictwo Klubu Przyrodników.
Pietruczuk, J. (2020). Zapis późnoglacjalnych i holoceńskich zmian środowiskowych w osadach torfowisk alkalicznych Bagno Bubnów i Bagno Staw (Poleski Park Narodowy). Wydawnictwo UMCS.
Solovey, T., Wojewódka-Przybył, M., Janica, R. (2021). Hydrochemical Indicators of Water Source and Contamination in Fen Peatlands of Varying Hydrogeomorphic Settings in Northern and Central Poland. Ecological Indicators, 129, artykuł 107944. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2021.107944
Stańko, R., Wołejko, L., Pawlaczyk, P. (red.). (2018). Podręcznik dobrych praktyk w ochronie torfowisk alkalicznych. Wydawnictwo Klubu Przyrodników.
Stumm, W., Morgan, J.J. (1996). Aquatic Chemistry: Chemical Equilibria and Rates in Natural Waters. Wiley.
Sugier, P., Chmiel, S. (2007a). Heavy Metals in Peat Pit Waters of the Polesie National Park. Teka Komisji Ochrony i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego, 4, 243–249.
Sugier, P., Chmiel, S. (2007b). Selected Physico-Chemical Water Parameters of Peat Pits in the Polesie National Park (South-Eastern Poland). Teka Komisji Ochrony i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego, 4, 249–254.
Šefferová Stanová, V., Šeffer, J., Janák, M. (2008). Management of Natura 2000 Habitats: 7230 Alkaline Fens. European Commission.
Turczyński, M., Michalczyk, Z., Chmiel, S., Mięsiak-Wójcik, K., Głowacki, S. (2009). Evaluation of the Hydrological Role of Wetlands in the Włodawka River Catchment (Polesie Lubelskie). Journal of Water and Land Development, 13B, 109–123. DOI: https://doi.org/10.2478/v10025-010-0008-7
Wilgat, T., Fijałkowski, D. (1975). Projekt ochrony krajobrazu w przyszłym Lubelskim Zagłębiu Węglowym. Ochrona Przyrody, 40, 11–44.
Wilgat, T., Michalczyk, Z., Turczyński, M., Wojciechowski, K. (1991). Jeziora łęczyńsko-włodawskie. PAN o. w Krakowie.
Wilgat, T. (red.). (1963). Polesie Lubelskie. Wydawnictwo Lubelskie.
Wołejko, L., Pawlaczyk, P., Stańko, R. (red.). (2019). Torfowiska alkaliczne w Polsce. Zróżnicowanie, zasoby, ochrona. Wydawnictwo Klubu Przyrodników.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/b.2026.81.0.187-200
Data publikacji: 2026-09-29 00:00:00
Data złożenia artykułu: 2025-12-12 12:29:43
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Stanisław Chmiel, Magdalena Krekora, Mariusz Pliżga, Krzysztof Stępniewski
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.