Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Edukacyjne przeciążenie informacyjne w kontekście zdolności poznawczych ucznia
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Współczesna rzeczywistość edukacyjna obfituje w nadmiar informacji, co sprzyja występowaniu zjawiska edukacyjnego przeciążenia informacyjnego. Na poziom podatności jednostki na to zjawisko wpływać mogą różne czynniki indywidualne, w tym poziom zdolności poznawczych.
Cel badań: Celem niniejszego badania było określenie związku między poziomem zdolności poznawczych uczniów i studentów a ich skłonnością do doświadczania edukacyjnego przeciążenia informacyjnego w trzech wymiarach: poznawczym, afektywnym i decyzyjnym.
Metoda badań: W badaniu wzięło udział 637 osób z różnych etapów edukacyjnych (szkoła podstawowa, szkoła średnia, szkoła wyższa). Zastosowano Test Matryc Ravena do pomiaru zdolności poznawczych oraz autorską Skalę Edukacyjnego Przeciążenia Informacyjnego (SEPI), umożliwiającą ocenę nasilenia przeciążenia w trzech wymiarach. Dane analizowano przy użyciu testu Chi², współczynnika V Cramera oraz korelacji Pearsona C.
Wyniki: Wyniki analizy statystycznej wskazują na istotny związek pomiędzy poziomami zdolności poznawczych a skłonnością do przeciążenia informacyjnego (p < 0,01). Osoby o wyższych zdolnościach poznawczych rzadziej doświadczały wysokiego poziomu przeciążenia w wymiarze emocjonalnym i decyzyjnym, lecz ta zależność nie została ujawniona w wymiarze poznawczym. Zdolności poznawcze mogą pełnić funkcję filtra, umożliwiającego skuteczną selekcję i przetwarzanie informacji.
Wnioski: Ponadprzeciętne zdolności poznawcze mogą pełnić rolę bufora ochronnego przed negatywnym wpływem nadmiaru informacji w środowisku edukacyjnym. Wysoka sprawność intelektualna może wspierać efektywne funkcjonowanie w warunkach „infomasy”, a także może pojawiać się tendencję do ograniczania ryzyka wystąpienia syndromu edukacyjnego przeciążenia informacyjnego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Ackerman, P. L. (1996). A theory of adult intellectual development: Process, personality, interests, and knowledge. Intelligence, 22(2), 227–257. https://doi.org/10.1016/S0160-2896(96)90016-1
Adekoya, O. M., & Akune, C. (2023), Information overload and its effects on academic
performance of students. Global Review of Library and Information Science (GRELIS), 19(2), 1-18.
Alloway, T. P., & Alloway, R. G. (2010). Investigating the predictive roles of working memory and IQ in academic attainment. Journal of Experimental Child Psychology, 106(1), 20–29. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2009.11.003
Bawden, D., & Robinson, L. (2009). The dark side of information: Overload, anxiety and other paradoxes and pathologies. Journal of Information Science, 35(2), 180–191. https://doi.org/10.1177/0165551508095781
Chen, C. H., Pedersen, S., & Murphy, K. L. (2011). The influence of perceived information overload on student participation and knowledge construction in computer-mediated communication. Instructional Science, 39(3), 301–323. https://doi.org/10.1007/s11251-010-9129-9
Chlewiński, Z., Hankała, A., Jagodzińska, M., & Mazurek, B. (1997). Psychologia pamięci. Leksykon. Wiedza Powszechna.
Eppler, M. J., & Mengis, J. (2004). The concept of information overload: A review of literature from organization science, accounting, marketing, MIS, and related disciplines.
The Information Society, 20(5), 325–344. https://doi.org/10.1080/01972240490507974
Frania, M. (2012). Wybrane dylematy współczesnej edukacji w kontekście zmediatyzowanej rzeczywistości. Colloquium, 3, 81–94.
Head, A. J., & Eisenberg, M. B. (2010). Truth be told: How college students evaluate and use information in the digital age. Project Information Literacy.
Jaworowska, A., & Szustrowa, T. (1991). Podręcznik do Testu Matryc Ravena. Wersja Standard (1956), Polska standaryzacja 1989. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Kalyuga, S. (2009). Managing cognitive load in adaptive multimedia learning. IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-60566-158-2
Ledzińska, M. (2002). Stres informacyjny jako zagrożenie dla rozwoju. Roczniki Psychologiczne, 5, 77–96.
Lopez, S. (2024). The impact of Cognitive Load Theory on the effectiveness of microlearning modules. European Journal of Education and Pedagogy, 5(2), 29-35.
Ludwig, A. M. (1972). “Psychedelic” effects produced by sensory overload. Journal of Psychiatry, 128(10), 114–117.
Misra, S., & Stokols, D. (2012). Psychological and health outcomes of perceived information overload. Environment and Behavior, 44(6), 737–759. https://doi.org/10.1177/0013916511404408
Nowak-Dziemianowicz, M. (2014). Polska szkoła i polski nauczyciel w procesie zmiany. Przegląd Badań Edukacyjnych, 19(2), 97–128.
Ouwehand, K., Lespiau, F., Tricot, A. & Paas, F. (2025). Cognitive Load Theory: Emerging trends and innovations. Education Sciences, 15(4), 458, 1-6.
Paas, F., Renkl, A., & Sweller, J. (2003). Cognitive Load Theory and instructional design: Recent developments. Educational Psychologist, 38(1), 1–4. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3801_1
Sweller, J., Ayres, P., & Kalyuga, S. (2011). Cognitive Load Theory. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-8126-4
Williamson, J., & Eaker, Ch. P. E. (2012). The Information Overload Scale. ASIST Baltimore, MD, 28-31.
Zieliński, J. (2021). Edukacyjne przeciążenie informacyjne współczesnej młodzieży. Uniwersytet Rzeszowski.
Zieliński, J. (2024). Przeciążenie informacyjne we współczesnym procesie edukacyjnym człowieka. Kultura-Przemiany-Edukacja, 14-15, 114-128.
Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.2.25-39
Data publikacji: 2026-06-30 15:05:15
Data złożenia artykułu: 2025-07-16 10:40:53
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Janusz Zieliński
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.